Lịch sử người sử dụng: Từ sự khinh thường đến “Người dùng là Thượng đế”

0
261

Trong tác phẩm “Sự giàu có của những quốc gia” (The Wealth of Nations) xuất bản năm 1776, nhà kinh tế học lừng danh Adam Smith đã với câu nói nổi tiếng: “Tiêu dùng là đích tới rút cục và là mục đích chính của đa số ngành sản xuất.”

Dù rằng vậy, chủ đề dùng thảng hoặc lúc được chú trọng trong cả tác phẩm này cũng như đa dạng nghiên cứu khác của Smith. Bản thân ông cộng những học trò sau ấy đều ko coi sự tiêu dùng là một nhánh quan yếu của kinh tế học.

Thậm chí trong tác phẩm trước đấy là “The Theory of Moral Sentiments” (Lý thuyết về các tình cảm luân lý) xuất bản năm 1759, Smith cũng chỉ nhìn nhận sự tiêu dùng trên bình diện tâm lý học như 1 “sự nhân tiện nghi vụn vặt” (Little Convenience).

Ý kiến của Smith ko sở hữu gì là lạ lúc các tư duy bị động về dùng đã tồn tại từ thời kỳ cổ đại và khó lòng xóa nhòa trong tâm khảm các nhà kinh tế học thời đấy. Từ nhà triết học Plato đến các vị cha xứ Thiên Chúa giáo, rồi tới những nhà văn thời Phục hưng của Italy đều lên án sự mưu cầu vật chất là tội lỗi và nguy hiểm khi chúng với thể tha hóa vong linh con người, phá hủy thể chế cộng hòa và hủy hoại trật tự xã hội.

Lúc “dùng” không được coi trọng trong kinh tế học

Sự hào nhoáng của từ “Luxus”, tiếng Latin của từ “Luxury” (Xa hoa) sắp giống có từ “Luxuria”, tức thị sự vô độ và phóng đãng.

Từ “sự sử dụng” (Consumption) mang tiếng gốc latin là “Consumere” và lần trước hết nhập cảng vào Pháp từ thế kỷ 12 rồi dần được truyền sang tiếng Anh và các tiếng nói Châu Âu khác. Nguyên nghĩa của từ này là “dùng hết thức ăn, nến hay những nguồn tài nguyên khác”. Mang lớp nghĩa này, căn bệnh lao trong tiếng anh (Tuberculosis) cũng đã từng được gọi là “Consumption”.

Trong tiếng Latin, sở hữu 1 từ được phát âm hao hao là “Consummare” như trong lời trăn trối của Chúa Jesus: “Consummatum est”, tức là “Thế là hết”. Từ này sở hữu tức thị dùng hết, hao mòn, kết thúc.

Có nhẽ bởi những thành kiến về sự tiêu dùng này mà hầu hết các nhà nước Châu Âu và cả thực dân địa Mỹ trong khoảng thế kỷ 14-18 đều ban hành những quy định về tiêu dùng nhằm tránh làn sóng chuộng hàng hiệu, hàng xa xỉ.

Vào năm 1512, nghị viện Venice quy định khách mời không được tặng hơn 6 loại dĩa hay thìa bạc trong lễ cưới nhằm hạn chế xu hướng tặng quà xa xỉ. Thậm chí việc tặng rương vàng hay gương mạ vàng cũng bị cấm.

Hai thế kỷ sau đó, những bang của Đức cũng bỏ tù các phụ nữ đeo khăn bằng vải bông, 1 chiếc vật liệu còn khan hãn hữu thời kỳ ấy. Hay như ở Trung Quốc, ý kiến Nho giáo cũng chỉ trích việc tiêu dùng hoang phí tổn hoặc chạy theo các trang bị xa xỉ hào nhoáng.

Đối sở hữu các vị vua chúa hay những nhà triết học thời đấy, việc khắt khe có sự tiêu thụ của người dân là hoàn toàn hợp lý khi lượng tài nguyên cũng như hệ thống thương mại trong nước còn kém vững mạnh. Việc chi trả cho những cái hàng hóa nhập từ phương xa, như vải bông từ phương Đông xa xăm được coi là 1 mẫu thiệt hại cho ngân khố và nhà nước. Thời này, các nhà sản xuất và đất đai được họ có là thước đo của quyền lực cũng như đức hạnh trong lúc những người tiêu dùng là các kẻ làm cho thất thoát tài sản.

Có một sự thật oái oăm là thương nghiệp quốc tế lại phát triển khá mạnh vào thời kỳ này theo các mức chưa từng mang. Sự lớn mạnh của ngành hàng hải đã làm cho những hàng hóa phương Đông và phương Tây giao lưu, nhưng các loại sản phẩm thường nhật hiện tại như trà hay cà phê của phương Đông vẫn bị coi là hàng xa xỉ ở phương Tây do phí tổn vận chuyển cao.

Vào năm 1630, nhá bác học Hà Lan Caspar Barlaeus ca ngợi thương nghiệp mậu dịch vụ seo
vì chúng giúp con người thưởng thức những điều mới mẻ. Trong khi đấy, công nghệ gia Robert Boyle cho rằng Thượng đế đã tạo ra thế giới đầy của cải vật chất cũng như gieo vào loài người vô khối khát vọng là để con người đi khám phá.

Đến thế kỷ 18, rộng rãi nhìn nhận hăng hái hơn về sử dụng đã xuất hiện. Bạn thân của nhà kinh tế học Smith, triết gia David Hume nhìn nhận sự xa hoa chừng đỗi là một bí quyết để nhà nước trở nên hùng mạnh, ấm no và văn minh hơn.

Ngoại giả, cuộc cách mệnh Pháp và các biến động địa chính trị thời kỳ này đã khiến đảo lộn tất cả vật dụng. Cả phe cấp tiến lẫn cổ hủ đều cho rằng chính sự xa hoa đã bào mòn đức hạnh và sự bên vững của xã hội trong khi lối sống chân phương, giản dị được suy tôn.

Các nhà kinh tế học thời kỳ này cũng không hình dong ra được một nền kinh tế sẽ duy trì nâng cao trưởng thế nào ví như giữ mức dùng cao, hậu quả là sự dùng được trường hợp sự phá hoại nguồn tài nguyên.

Thời kỳ này, hồ hết những nhà kinh tế học đều đồng ý cung tạo ra cầu cho chính nó, hay còn gọi là “định luật Say”, trong 1 thị trường tự do và giá sản phẩm phụ thuộc vào những vật liệu đầu vào. Dù với đa dạng lập luận khác nhau của các nhà kinh tế học về sử dụng như hầu như thường có ai phân tách về luận điểm này và đều cho rằng sức cầu buộc phải nằm dưới mức cung của thị trường.

Đến giữa thế kỷ 19, sự vững mạnh chóng mặt của thị trường dùng vẫn không làm những nhà kinh tế học mở mắt. Quan điểm người tiêu dùng vẫn chỉ đứng bên lề khi các chuyên gia phê duyệt đến thị trường chứ ko được xác nhận là với vai trò quan yếu trong nền kinh tế.

Lời minh oan cho các người dùng chuộng tìm tậu

Năm 1871, nhà kinh tế học người Anh William Stanley Jevons mới kiểm tra nghiêm trang vai trò của sử dụng trong nền kinh tế với tác phẩm “Lý thuyết kinh tế chính trị” (Theory of Political Economy). Theo Jevons, chính người tiêu dùng mới là nhân tố xác định giá trị của hàng hóa chứ không bắt buộc nhà sản xuất và rộng rãi khi, cầu mới là nhân tố tạo nên cung.

Tầm giá của một chiếc sản phẩm tùy thuộc vào độ thèm khát của người mua đối có nó. Hơn nữa, độ thèm khát này ko nhất thiết mà biến đổi do tương tác của đa dạng nguyên tố, hao hao như việc chúng ta ăn mẫu bánh trước hết tậu sẽ thấy ngon nhưng cảm giác sẽ ngấy hơn cho lần sắm và thưởng thức thứ 3-4. Đây là những viên gạch trước nhất mà chuyên gia Jevons cộng rộng rãi nhà kinh tế khác thời kỳ này đặt ra cho lý thuyết cận biên (Marginalism).

Năm 1890, nhà kinh tế người Anh Alfred Marshall đã dựa trên nền tảng của Jevons để vững mạnh thuyết dùng thành 1 nhánh hoàn chỉnh của kinh tế học. Theo ấy, chính người tiêu dùng mới là tác nhân điều chỉnh nhu cầu tối thượng trên thị trường và ảnh hưởng cốt tử tới mọi thành phần của nền kinh tế.

Nhắc từ đây, mối quan tâm cho thị trường dùng ngày càng cao và các nhà kinh tế Đức thậm chí coi tiêu dùng là thước đo cho sức mạnh quốc gia. Các nhà kinh tế này bàn cãi rằng những nước mang nhu cầu sắm mua cao nhất là các quốc gia năng động và mạnh mẽ nhất.

Không với gì lạ lúc các ghi chép trước hết về một xã hội tiêu dùng cao là ở Mỹ, quốc gia với mức sống cao hiện nay. Vào năm 1889, Chủ toạ trường Wharton, nhà kinh tế học Simon Pattern nhận định nước Mỹ đã bước sang 1 trơ thổ địa tự dùng mới lúc không còn nỗi sợ thiếu thốn căn bản mà khởi đầu hưởng sự thặng dư tài sản.

Trên thực tại, sự bùng nổ của kỹ thuật máy tương đối nước, bánh trướng thuộc địa của các đế quốc làm cho công đoạn toàn cầu hóa được đẩy mạnh. Đa dạng công nhân và tầng lớp phải chăng được hưởng lợi từ xống áo, thực phẩm thấp cũng như rộng rãi hơn. Hệ quả là sự chú ý của xã hội chuyển từ hà tiện nguồn tài nguyên, giảm thiểu dùng sang tác động tiêu pha và tăng tiêu chuẩn sống.

Vào thập niên 1840, nhà xác suất học Ernst Engel, đóng vai trò là 1 trong các ông tổ hoàn thiện bộ môn thống kê xã hội, nhận ra rằng khi thu nhập của hộ gia đình nâng cao lên, ăn xài cho thực phẩm của họ lại giảm xuống. Đề cập bí quyết khác, việc ít ăn tiêu cho thực phẩm đồng nghĩa có việc với rộng rãi tiền hơn để hoàn thiện bản thân cũng như giữ giàng đơn côi tự xã hội.

Tuy nhiên, chính người dân cũng càng ngày càng tăng trưởng vai trò của chính người sử dụng trong xã hội. Những khu phố tìm tìm như Bon Marche ở Paris hay Selfridges ở London đã giúp nâng cao tiếng nói của người sử dụng và tạo buộc phải môi trường mới cho những người tậu chọn, đặc trưng là phái nữ.

“Thượng đế” lên ngôi

Với một sự thực trớ trêu là sự khởi đầu trên con đường thành “Thượng đế” của người sử dụng không khởi hành từ các mặt hàng xa xỉ mà là từ những sản phẩm khôn xiết bình thường.

Vào năm 1871, Hiệp hội người tiêu dùng nước (WCA) được ra đời ở Sheffield nhằm phản đối thuế nước. Cụ thể, tầng lớp trung lưu Anh thời kỳ này quen dần có việc tắm rửa (nước sạch vốn là dòng tài nguyên hơi khan hãn hữu trước ấy) và họ phản đối việc nên trả thêm tiền thuế cho lượng nước sạch sử dụng vượt mức quy định. Theo các người tiêu dùng, tắm rửa và nước sạch là 1 cần thiết phẩm chứ ko nên mặt hàng xa xỉ phẩm buộc phải việc đánh thuế là bất tuyệt vời. Nói từ đây, WCA doanh nghiệp một phong trào tẩy chay trên toàn nước Anh.

Đề cập từ đây, các hiệp hội dùng càng ngày càng được đơn vị nhiều hơn cũng như có ngôn ngữ trong xã hội. Trước thế chiến I, những chuyên gia thậm chí nhận định đây là thời kỳ hoàng kim của “Chính trị sử dụng” (Consumer Politics). Năm 1910, hồ hết các gia đình tầng lớp lao động và một/4 số hộ gia đình ở Anh là thành viên của 1 hội sử dụng nào đó. Tại Đức và Pháp, những hội dùng mang tới hơn 1 triệu thành viên.

Những hội tiêu dùng này sở hữu biểu tượng người nữ giới xách giỏ đã đem lại tiếng nói mới cho phái yếu lúc họ là thành phần chọn tìm chính trong xã hội.

Cũng chính những người nữ giới này là những người đi tiên phong cho việc ủng hộ sử dụng với đạo đức. Phổ biến hiệp hội dùng ở New York, Paris, Rome, Berlin đã chuyển động chống lại việc sử dụng nô lệ da đen để sinh sản hàng hóa, họ đả kích những nhà máy sở hữu điều kiện khiến cho việc tồi tàn, lương thấp và trích quỹ thưởng cho những đơn vị đối xử thấp có người cần lao.

Trong thời kỳ này, người dùng được coi là sự trung gian điều chỉnh mối quan hệ chủ tớ. Ví như các các bạn đều ích kỉ, vô lương tâm và tham lam thì hàng ngàn người cần lao sẽ cần sống trong khổ sở. Bên cạnh đó, ví như hầu hết người nghĩ tới các người lao động phía sau sản phẩm, họ sẽ tương tác phúc lợi và sự hòa hợp của xã hội.

Thậm chí, trong các cuộc di chuyển tranh cử hay mít tinh chính trị, hàng triệu người dùng được tập kết để bảo vệ ích lợi cho cộng đồng cũng như bỏ phiếu cho các ứng viên.

Vào năm 1962, Tổng thống Mỹ John F.Kennedy đã ban hành Bộ luật về lợi quyền người dùng, qua đó đánh dấu vị thế cũng như phúc lợi của việc bảo vệ người dùng trong xã hội. Đa dạng vụ bê bối thực phẩm và giả mạo còn tiếp diễn nhưng chúng khác xa so sở hữu những gì đã diễn ra thời kỳ thế kỷ 19.

Trong giới hàn lâm, tiêu dùng trở thành bộ phận thiết yếu để nghiên cứu về kinh tế, xã hội, nhân chủng học, lịch sử… Thậm chí người dùng giờ đây đã chủ động tạo buộc phải được những mảng văn hóa mới, các sản phẩm mới cho chính họ mà không phụ thuộc vào ý muốn của các nhà sinh sản nữa.

Mai sau vô định của “Thượng đế”

Bên cạnh đó, sức mạnh của người dùng hiện tại đang càng ngày càng bị pha loãng. Những hiệp hội vẫn hoạt động nhưng chúng bị phân tán bởi quá nhiều vấn đề và ko còn sức nặng như các chiến dịch vụ seo
đầu thế kỷ 20. Ngày nay chúng ta có phong trào thực phẩm hữu cơ, thức ăn mang cỗi nguồn thương nghiệp thông minh, sản phẩm không biến đổi gen hay thậm chí là thức ăn cho chó sở hữu đạo đức… một mớ những thiết bị lộn xộn mà người tiêu dùng không thể quan tâm hết.

Rộng rãi ủy ban và những bộ sử dụng đã được chính phủ xây dựng thương hiệu nhưng chúng hầu như để di chuyển hành lang cho những công ty, chống hành vi trục lợi hoặc thuần tuý chỉ vì mục tiêu chính trị. Rõ ràng, người tiêu dùng ngày nay đang có sức mạnh yếu hơn đa dạng so sở hữu 4-5 thế hệ trước.

Thêm vào đấy, biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường đang khiến tương lai của những “Thượng đế” ngày một vô định.

Vào năm 1992, hội nghị của Liên Hiệp Quốc tại Rio de Janeiro đã cho có mặt trên thị trường định nghĩa sử dụng bền vững nhằm nhấn mạnh trải nghiệm của người tiêu dùng hoặc sự sẻ chia hơn là mang, qua ấy cố gắng giải phóng những quý khách khỏi gông xiềng vật chất (Dematerialization).

Tuy nhiên, điều này chẳng giúp ích gì hơn lúc để có được các trải nghiệm thấp hơn, con người vẫn cần dùng rộng rãi tài nguyên hơn dù trực tiếp hay gián tiếp. Năm 2014, người dân Pháp đã tài xế tổng cùng 32 tỷ dặm cho việc tìm mua, con số này bao gồm cực kỳ rộng rãi tiền xăng, lốp xe cũng như tốn nhựa đường để trải. Trong khi ấy, những khoa học số chỉ khiến cho lượng điện tiêu thụ rộng rãi hơn, còn những dịch vụ seo
vụ chia sẻ như Uber hay Airbnb lại khiến tần suất đi du lịch và những chuyến bay dày đặc hơn.

Năm 2011, số lượng áo quần và trang bị điện gia dụng mà người dân thủ đô Stockholm-Thụy Điển tậu tìm nhiều gấp 3 lần so có 20 năm trước đấy.

Liệu trong kỷ nguyên mới, người sử dụng và sức mạnh của các “Thượng đế” sở hữu thích ứng được có thế giới biến đổi khí hậu hay ko vẫn còn là câu hỏi bỏ ngỏ.

Băng Tâm / Báo Thời Đại
* Nguồn: BizLive


http://www.brandsvietnam.com/12093-Lich-su-nguoi-tieu-dung-Tu-su-coi-thuong-den-Khach-hang-la-Thuong-de

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here